Kennis / Begrippenlijst
Begrippenlijst
Juridische teksten staan vol termen en afkortingen die voor een jurist vanzelf spreken, maar voor een ondernemer niet. Hier leggen wij ze uit in gewone taal, met de wet of verordening waar de betekenis vandaan komt.
In de jurisprudentiebank zijn deze begrippen onderstreept. Houd een begrip ingedrukt, of ga er met de muis op staan, om de uitleg te zien zonder de pagina te verlaten. De uitleg is algemeen; bij verschil geldt de wettekst. Zie ook de disclaimer.
A
- Aanbieder (AI)AI-verordening
Wie een AI-systeem of AI-model ontwikkelt, of laat ontwikkelen, en het onder eigen naam op de markt brengt of in gebruik neemt. In het Engels: provider.
Bron: Artikel 3, punt 3, AI-verordening
Zie ook: Gebruiksverantwoordelijke
- AdequaatheidsbesluitPrivacy en AVG
Een besluit van de Europese Commissie dat een land buiten de EER een passend beschermingsniveau biedt. Gegevens mogen dan zonder extra waarborgen naar dat land.
Voor de Verenigde Staten geldt het EU-VS Data Privacy Framework, maar alleen voor Amerikaanse bedrijven die zich daaronder hebben gecertificeerd.
Bron: Artikel 45 AVG
Zie ook: DPF
- Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State(ABRvS)Rechtspraak en procedure
De hoogste bestuursrechter in de meeste zaken tussen burgers of bedrijven en de overheid. In uitspraken vaak kortweg 'de Afdeling'.
Tegen een uitspraak van de Afdeling staat geen hoger beroep meer open.
Bron: Raad van State
- AI-bureau(AI Office)AI-verordening
Het onderdeel van de Europese Commissie dat toezicht houdt op AI-modellen voor algemene doeleinden en de uitvoering van de AI-verordening ondersteunt.
- AI-geletterdheidAI-verordening
De kennis en vaardigheden om AI verantwoord te gebruiken. Aanbieders en gebruiksverantwoordelijken moeten de ontwikkeling daarvan ondersteunen bij de mensen die met hun AI werken.
Bron: Artikel 4 AI-verordening, zoals gewijzigd bij Verordening (EU) 2026/1744
- AI-model voor algemene doeleinden(GPAI)AI-verordening
Een AI-model dat voor veel verschillende taken inzetbaar is, zoals de grote taalmodellen achter chatbots. De aanbieders ervan hebben eigen verplichtingen.
Bron: Artikel 3, punt 63, AI-verordening
Zie ook: Systeemrisico
- AI-systeemAI-verordening
Een machinaal systeem dat met enige zelfstandigheid werkt en uit invoer afleidt hoe het uitvoer genereert, zoals voorspellingen, aanbevelingen, inhoud of beslissingen.
- AI-systeem met een hoog risicoAI-verordening
Een AI-systeem dat de gezondheid, veiligheid of grondrechten ernstig kan raken, zoals AI voor werving en selectie, kredietbeoordeling of onderwijs. Daarvoor gelden strenge eisen.
Welke toepassingen hieronder vallen, staat in artikel 6 en bijlage III. Voorbeelden van eisen: risicobeheer, datakwaliteit, logging, technische documentatie en menselijk toezicht.
- AI-verordening(AI Act)AI-verordening
De Europese wet over kunstmatige intelligentie. Zij deelt AI-systemen in naar risico en stelt per categorie eisen, van verboden toepassingen tot transparantieplichten.
De verordening is op 1 augustus 2024 in werking getreden en wordt gefaseerd van toepassing. Sinds de digitale omnibus (Verordening (EU) 2026/1744) gelden de hoog-risicoverplichtingen vanaf 2 december 2027 voor systemen uit bijlage III en vanaf 2 augustus 2028 voor systemen onder bijlage I.
Bron: Verordening (EU) 2024/1689
Zie ook: Digitale omnibus inzake AI, AI-systeem met een hoog risico
- Algemene verordening gegevensbescherming(AVG)Privacy en AVG
De Europese privacywet. Zij regelt wanneer en hoe organisaties persoonsgegevens mogen gebruiken en welke rechten mensen daarbij hebben.
De AVG geldt sinds 25 mei 2018 rechtstreeks in de hele Europese Unie. In het Engels heet zij GDPR. Nederland heeft een aantal onderwerpen nader ingevuld in de Uitvoeringswet AVG.
Bron: Verordening (EU) 2016/679
Zie ook: UAVG, Persoonsgegevens
- Algemene voorwaardenContracten en intellectueel eigendom
Standaardbepalingen die voor meerdere overeenkomsten zijn opgesteld. Een beding is vernietigbaar als het onredelijk bezwarend is of als de voorwaarden niet tijdig ter hand zijn gesteld.
- Algemene wet bestuursrecht(Awb)Rechtspraak en procedure
De wet met de algemene regels voor de omgang tussen overheid en burgers of bedrijven, zoals over besluiten, bezwaar, beroep en sancties.
- AnonimiseringPrivacy en AVG
Gegevens zo bewerken dat niemand ze met redelijke middelen nog naar een persoon kan herleiden. Echt anonieme gegevens vallen buiten de AVG.
Bron: Overweging 26 AVG
- AuteursrechtContracten en intellectueel eigendom
Het exclusieve recht van de maker van een oorspronkelijk werk, zoals een tekst, software of een foto, om dat werk openbaar te maken en te verveelvoudigen.
Of door AI gegenereerde output auteursrechtelijk beschermd is, hangt af van de vraag of er sprake is van eigen creatieve keuzes van een mens.
Bron: Artikel 1 Auteurswet
- Autoriteit Persoonsgegevens(AP)Privacy en AVG
De Nederlandse toezichthouder op de AVG. De AP behandelt klachten, doet onderzoek en kan boetes en andere sancties opleggen.
B
- Beoordeling van de gevolgen voor de grondrechten(FRIA)AI-verordening
Een verplichte beoordeling vooraf van de gevolgen van een hoog-risico-AI-systeem voor de grondrechten van mensen. Verplicht voor onder meer overheden en bepaalde financiële instellingen.
FRIA staat voor Fundamental Rights Impact Assessment. Waar ook een DPIA nodig is, vullen beide beoordelingen elkaar aan.
Bron: Artikel 27 AI-verordening
Zie ook: DPIA
- Besluit (bestuursrecht)Rechtspraak en procedure
Een schriftelijke beslissing van een overheidsorgaan met rechtsgevolg, zoals een vergunning, een boete of een weigering. Tegen een besluit kunt u meestal bezwaar maken.
- Bestuurlijke boeteRechtspraak en procedure
Een geldboete die een overheidsorgaan, zoals de Autoriteit Persoonsgegevens, zelf oplegt bij een overtreding, zonder tussenkomst van de strafrechter.
- BetrokkenePrivacy en AVG
De persoon over wie de persoonsgegevens gaan, bijvoorbeeld een klant, medewerker of sollicitant.
Bron: Artikel 4, onder 1, AVG
- BezwaarRechtspraak en procedure
De eerste stap als u het niet eens bent met een besluit van de overheid: u vraagt het bestuursorgaan zelf het besluit te heroverwegen. De termijn is meestal zes weken.
- Bijzondere persoonsgegevensPrivacy en AVG
Extra gevoelige gegevens, zoals gezondheid, etnische afkomst, religie, politieke opvattingen, biometrische gegevens en seksuele geaardheid. Gebruik is in principe verboden, behalve in wettelijke uitzonderingen.
Bron: Artikel 9 AVG
Zie ook: Persoonsgegevens, Strafrechtelijke persoonsgegevens
C
- CassatieRechtspraak en procedure
Beroep bij de Hoge Raad tegen een uitspraak. De Hoge Raad kijkt alleen of het recht juist is toegepast en of de uitspraak goed is gemotiveerd.
- CE-markeringAI-verordening
Het merkteken waarmee een aanbieder aangeeft dat een hoog-risico-AI-systeem aan de Europese eisen voldoet.
- Centrale Raad van Beroep(CRvB)Rechtspraak en procedure
De hoogste bestuursrechter in zaken over sociale zekerheid en het ambtenarenrecht.
- College van Beroep voor het bedrijfsleven(CBb)Rechtspraak en procedure
De hoogste bestuursrechter in zaken over economisch bestuursrecht, zoals mededinging, telecom en besluiten van bepaalde toezichthouders.
- Conclusie van de advocaat-generaalRechtspraak en procedure
Een onafhankelijk juridisch advies aan de Hoge Raad over hoe een zaak beslist zou moeten worden. De Hoge Raad is er niet aan gebonden.
De advocaat-generaal is verbonden aan het Parket bij de Hoge Raad. Conclusies zijn herkenbaar aan 'PHR' in het ECLI-nummer.
- ConformiteitsbeoordelingAI-verordening
De procedure waarmee wordt aangetoond dat een hoog-risico-AI-systeem aan de eisen voldoet, voordat het op de markt komt.
Bron: Artikel 3, punt 20, en artikel 43 AI-verordening
Zie ook: CE-markering
D
- DatabankenrechtContracten en intellectueel eigendom
Bescherming van een verzameling gegevens waarin substantieel is geïnvesteerd, tegen het opvragen en hergebruiken van (grote delen van) de inhoud.
Bron: Databankenwet
- DatalekPrivacy en AVG
Een beveiligingsincident waarbij persoonsgegevens verloren gaan, worden vernietigd of in verkeerde handen komen. Een melding aan de toezichthouder moet in de regel binnen 72 uur.
Officieel heet het een inbreuk in verband met persoonsgegevens. Een melding is niet nodig als het lek waarschijnlijk geen risico voor mensen oplevert; betrokkenen zelf moeten worden ingelicht als het risico hoog is.
- DataminimalisatiePrivacy en AVG
Niet meer persoonsgegevens verwerken dan nodig is voor het doel.
- DeepfakeAI-verordening
Met AI gemaakt of bewerkt beeld, geluid of video dat op echte personen, dingen of gebeurtenissen lijkt en ten onrechte echt kan lijken. Wie een deepfake gebruikt, moet dat bekendmaken.
Bron: Artikel 3, punt 60, en artikel 50, lid 4, AI-verordening
Zie ook: Transparantieverplichtingen (AI)
- Digitale omnibus inzake AIAI-verordening
De Europese wijzigingsverordening van 2026 die onder meer de hoog-risicoverplichtingen van de AI-verordening heeft uitgesteld tot 2 december 2027 en 2 augustus 2028.
- DoelbindingPrivacy en AVG
Persoonsgegevens mogen alleen worden gebruikt voor het doel waarvoor ze zijn verzameld, of voor een doel dat daarmee verenigbaar is.
- Doorgifte buiten de EERPrivacy en AVG
Persoonsgegevens naar een land buiten de Europese Economische Ruimte sturen of daar laten inzien. Dat mag alleen met een geldige waarborg, zoals een adequaatheidsbesluit of standaardcontractbepalingen.
Bron: Hoofdstuk V AVG (artikelen 44 tot en met 49)
Zie ook: Adequaatheidsbesluit, SCC
E
- EU-VS Data Privacy Framework(DPF)Privacy en AVG
De afspraak tussen de EU en de VS op grond waarvan gegevens naar gecertificeerde Amerikaanse bedrijven mogen worden doorgegeven.
- European Case Law Identifier(ECLI)Rechtspraak en procedure
Het vaste, unieke nummer van een gepubliceerde uitspraak, zoals ECLI:NL:RVS:2026:4403. Daarmee is een uitspraak altijd terug te vinden.
Het nummer bestaat uit vijf delen: ECLI, het land, de rechterlijke instantie, het jaar en een volgnummer. Op rechtspraak.nl vindt u de uitspraak met dit nummer.
- Europees Comité voor gegevensbescherming(EDPB)Privacy en AVG
Het samenwerkingsverband van alle Europese privacytoezichthouders. Het publiceert richtsnoeren over de uitleg van de AVG.
Bron: Artikel 68 AVG
F
- Functionaris voor gegevensbescherming(FG)Privacy en AVG
Een onafhankelijke interne toezichthouder op privacy. Verplicht voor overheidsorganisaties en voor organisaties die op grote schaal gevoelige gegevens verwerken of mensen monitoren.
In het Engels Data Protection Officer (DPO).
G
- Geautomatiseerde besluitvormingPrivacy en AVG
Een besluit over iemand dat volledig door een systeem wordt genomen, zonder betekenisvolle menselijke tussenkomst. Heeft het rechtsgevolgen of vergelijkbaar grote gevolgen, dan is het in principe niet toegestaan.
Bron: Artikel 22 AVG
- GebruiksverantwoordelijkeAI-verordening
Een organisatie die een AI-systeem onder eigen verantwoordelijkheid gebruikt, bijvoorbeeld een bedrijf dat een AI-tool inkoopt. In het Engels: deployer.
- Gegevensbeschermingseffectbeoordeling(DPIA)Privacy en AVG
Een verplichte risicoanalyse vooraf, als een verwerking waarschijnlijk een hoog privacyrisico oplevert, bijvoorbeeld bij grootschalige monitoring of nieuwe technologie zoals AI.
In de DPIA beschrijft de organisatie de verwerking, toetst zij of die noodzakelijk en evenredig is en legt zij vast welke maatregelen de risico's beperken. DPIA staat voor Data Protection Impact Assessment.
Bron: Artikel 35 AVG
Zie ook: FRIA
- GerechtshofRechtspraak en procedure
De rechter die zaken in hoger beroep opnieuw beoordeelt nadat de rechtbank uitspraak heeft gedaan. Nederland heeft vier gerechtshoven.
Zie ook: Hoger beroep
- Gerechtvaardigd belangPrivacy en AVG
Een grondslag waarbij een organisatie een eigen, legitiem belang afweegt tegen de privacy van de betrokkene. Het belang mag niet zwaarder wegen dan de rechten van die persoon.
- GrondslagPrivacy en AVG
De wettelijke reden waarop een verwerking rust. De AVG kent er zes, waaronder toestemming, een overeenkomst, een wettelijke plicht en een gerechtvaardigd belang.
Bron: Artikel 6, lid 1, AVG
Zie ook: Toestemming (AVG), Gerechtvaardigd belang
H
- Hoge RaadRechtspraak en procedure
De hoogste rechter in civiele zaken, strafzaken en belastingzaken. De Hoge Raad oordeelt alleen over rechtsvragen, niet opnieuw over de feiten.
Bron: Hoge Raad der Nederlanden
Zie ook: Cassatie, Conclusie van de advocaat-generaal
- Hoger beroepRechtspraak en procedure
Een procedure waarin een hogere rechter een zaak opnieuw beoordeelt, zowel de feiten als het recht, nadat een partij het niet eens is met de eerste uitspraak.
I
- InzagerechtPrivacy en AVG
Het recht van iedereen om te weten of een organisatie zijn gegevens verwerkt, welke dat zijn en een kopie te krijgen. De organisatie moet binnen een maand reageren.
Bron: Artikel 15 AVG
K
- KantonrechterRechtspraak en procedure
De rechter binnen de rechtbank voor onder meer arbeidszaken, huurzaken en vorderingen tot 25.000 euro. U heeft daar geen advocaat nodig.
- Kort gedingRechtspraak en procedure
Een snelle procedure bij de voorzieningenrechter voor spoedeisende civiele zaken. De beslissing is voorlopig.
Bron: Artikel 254 Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering
Zie ook: Voorlopige voorziening
L
- Last onder dwangsomRechtspraak en procedure
Een opdracht van de overheid om een overtreding te beëindigen, met een geldbedrag dat u moet betalen zolang u dat niet doet.
M
- MarkttoezichtautoriteitAI-verordening
De nationale toezichthouder die controleert of AI-systemen op de markt aan de AI-verordening voldoen en kan ingrijpen als dat niet zo is.
- Menselijk toezichtAI-verordening
De eis dat mensen een hoog-risico-AI-systeem tijdens gebruik kunnen begrijpen, in de gaten houden en zo nodig kunnen ingrijpen of stoppen.
N
- Niet-ontvankelijkRechtspraak en procedure
De rechter behandelt de zaak niet inhoudelijk, bijvoorbeeld omdat een termijn is gemist of de verkeerde partij de zaak heeft aangespannen.
O
- Onrechtmatige daadContracten en intellectueel eigendom
Handelen in strijd met de wet, met iemands recht of met wat maatschappelijk betamelijk is, waardoor een ander schade lijdt. Wie dat kan worden toegerekend, moet de schade vergoeden.
P
- PersoonsgegevensPrivacy en AVG
Alle informatie over een persoon die bekend is of te achterhalen is, zoals een naam, e-mailadres, IP-adres of klantnummer.
Het gaat om informatie over levende natuurlijke personen, niet over bedrijven. Ook gegevens die pas samen met andere informatie naar iemand herleidbaar zijn, tellen mee.
Bron: Artikel 4, onder 1, AVG
Zie ook: Bijzondere persoonsgegevens, Betrokkene
- ProfileringPrivacy en AVG
Het automatisch analyseren van persoonsgegevens om iets over iemand te voorspellen of te beoordelen, zoals werkprestaties, kredietwaardigheid of gedrag.
Bron: Artikel 4, onder 4, AVG
Zie ook: Geautomatiseerde besluitvorming
- PseudonimiseringPrivacy en AVG
Gegevens zo bewerken dat ze niet meer zonder extra, apart bewaarde informatie naar een persoon te herleiden zijn. Gepseudonimiseerde gegevens blijven persoonsgegevens.
Bron: Artikel 4, onder 5, AVG
Zie ook: Anonimisering
R
- Recht op vergetelheidPrivacy en AVG
Het recht om persoonsgegevens te laten verwijderen, bijvoorbeeld als ze niet meer nodig zijn of onrechtmatig zijn verwerkt. Het recht geldt niet onbeperkt.
Bron: Artikel 17 AVG
- RechtbankRechtspraak en procedure
De rechter in eerste aanleg: de meeste zaken beginnen hier. Nederland heeft elf rechtbanken.
Zie ook: Kantonrechter
- Rechtsoverweging(r.o.)Rechtspraak en procedure
Een genummerde alinea in een uitspraak waarin de rechter zijn redenering geeft. Verwijzingen als 'r.o. 4.3' wijzen naar zo'n alinea.
- Register van verwerkingsactiviteitenPrivacy en AVG
Een overzicht dat een organisatie moet bijhouden van al haar verwerkingen van persoonsgegevens: welke gegevens, waarvoor, met wie gedeeld en hoe lang bewaard.
Bron: Artikel 30 AVG
S
- Service level agreement(SLA)Contracten en intellectueel eigendom
Afspraken in een contract over het niveau van een dienst, zoals beschikbaarheid, reactietijden en wat er gebeurt als die niet worden gehaald. Geen wettelijk begrip.
- Standaardcontractbepalingen(SCC)Privacy en AVG
Door de Europese Commissie vastgestelde modelclausules die de ontvanger buiten de EER contractueel binden aan Europese privacyregels.
Bron: Artikel 46, lid 2, onder c, AVG; Uitvoeringsbesluit (EU) 2021/914
- Strafrechtelijke persoonsgegevensPrivacy en AVG
Gegevens over strafrechtelijke veroordelingen, strafbare feiten of een vermoeden daarvan. Daarvoor gelden strenge extra regels.
Bron: Artikel 10 AVG
- SubverwerkerPrivacy en AVG
Een partij die een verwerker op zijn beurt inschakelt. Dat mag alleen met toestemming van de verwerkingsverantwoordelijke en met dezelfde verplichtingen.
- SysteemrisicoAI-verordening
Het risico dat een zeer krachtig AI-model voor algemene doeleinden grote, maatschappijbrede schade kan veroorzaken. Voor zulke modellen gelden extra plichten.
T
- Tekst- en datamining(TDM)Contracten en intellectueel eigendom
Het automatisch analyseren van grote hoeveelheden tekst of data, bijvoorbeeld om AI-modellen te trainen. Rechthebbenden kunnen dat voor commerciële doelen verbieden met een voorbehoud.
- Toestemming (AVG)Privacy en AVG
Een vrije, specifieke, geïnformeerde en ondubbelzinnige keuze van iemand om zijn gegevens te laten verwerken. Toestemming moet net zo makkelijk in te trekken zijn als te geven.
- Transparantieverplichtingen (AI)AI-verordening
Plichten om duidelijk te maken dat iemand met AI te maken heeft: een chatbot moet zich als AI melden en door AI gemaakte inhoud moet herkenbaar zijn. Van toepassing sinds 2 augustus 2026.
U
- Uitvoeringswet AVG(UAVG)Privacy en AVG
De Nederlandse wet die de AVG aanvult, bijvoorbeeld over de Autoriteit Persoonsgegevens en uitzonderingen voor bijzondere persoonsgegevens.
Bron: Uitvoeringswet Algemene verordening gegevensbescherming
V
- Verboden AI-praktijkenAI-verordening
Toepassingen van AI die in de EU niet zijn toegestaan, zoals manipulatie die schade veroorzaakt, sociale scoring en emotieherkenning op de werkplek of in het onderwijs.
Bron: Artikel 5 AI-verordening
- VerschoningsrechtContracten en intellectueel eigendom
Het recht van bepaalde beroepsbeoefenaren, zoals advocaten, artsen en notarissen, om te weigeren informatie over hun cliënten af te geven aan een rechter of toezichthouder.
- VerwerkerPrivacy en AVG
Een partij die persoonsgegevens verwerkt in opdracht van een ander, zoals een hostingbedrijf of een softwareleverancier.
De verwerker mag de gegevens alleen gebruiken volgens de instructies van de verwerkingsverantwoordelijke. De afspraken daarover staan in een verwerkersovereenkomst.
Bron: Artikel 4, onder 8, en artikel 28 AVG
Zie ook: Verwerkersovereenkomst, Subverwerker
- VerwerkersovereenkomstPrivacy en AVG
Het verplichte contract tussen een verwerkingsverantwoordelijke en een verwerker, met afspraken over onder meer doel, beveiliging, geheimhouding en datalekken.
Bron: Artikel 28, lid 3, AVG
- VerwerkingPrivacy en AVG
Alles wat met persoonsgegevens gebeurt: verzamelen, opslaan, bekijken, gebruiken, doorsturen, combineren of verwijderen.
Bron: Artikel 4, onder 2, AVG
- VerwerkingsverantwoordelijkePrivacy en AVG
De organisatie die bepaalt waarom en hoe persoonsgegevens worden verwerkt. Zij is als eerste verantwoordelijk voor naleving van de AVG.
Bron: Artikel 4, onder 7, AVG
Zie ook: Verwerker
- Voorlopige voorzieningRechtspraak en procedure
Een spoedmaatregel van de bestuursrechter, bijvoorbeeld het tijdelijk schorsen van een besluit, terwijl de zaak zelf nog loopt.
W
- WanprestatieContracten en intellectueel eigendom
Het niet, niet op tijd of niet goed nakomen van een contract. Wettelijk heet dit een tekortkoming in de nakoming.
- Wet open overheid(Woo)Rechtspraak en procedure
De wet die regelt dat iedereen overheidsinformatie kan opvragen, tenzij een uitzondering geldt, bijvoorbeeld ter bescherming van persoonsgegevens.
Bron: Wet open overheid
Mist u een begrip? Laat het ons weten via het contactformulier. Deze lijst is laatst bijgewerkt op 24 september 2026.