Intellectueel eigendom en AI-gegenereerde output: van wie is de code of copy?

Nu generatieve modellen zijn geïntegreerd in tekstverwerkers, ontwikkelomgevingen en ontwerptools, ontstaat er bij veel bedrijven een misverstand over eigendom. Wie een prompt typt en binnen enkele seconden een complete marketingtekst, een logo of een softwaremodule ontvangt, gaat er vaak van uit dat het intellectueel eigendom bij het eigen bedrijf rust. De rechtspraak in Nederland en Europa laat een ander beeld zien.

Als uw organisatie software verkoopt, websites bouwt of creatieve content levert aan opdrachtgevers, kan een gebrek aan juridische kaders rond AI-output leiden tot waardevermindering van uw producten en tot contractbreuk met klanten.

De juridische norm: menselijke creatieve keuzes

Zowel in het Nederlandse auteursrecht (artikel 1 en artikel 10 van de Auteurswet) als in Europese rechtspraak (waaronder het Infopaq-arrest van het Hof van Justitie van de EU) geldt een harde basisregel: auteursrecht ontstaat uitsluitend als er sprake is van een eigen intellectuele schepping van de maker. Die schepping vereist vrije, creatieve keuzes van een mens.

Een algoritme is geen natuurlijk persoon. Op output die zonder wezenlijke menselijke creatieve inbreng uit een model komt, rust naar de huidige overheersende opvatting geen auteursrecht. Dat betekent niet dat die output vrij van rechten is: er kunnen rechten van derden op rusten, en merk- of databankrechten kunnen wel gelden.

Het formuleren van een uitgebreide prompt wordt in de huidige juridische literatuur overwegend onvoldoende geacht om auteursrecht op het resultaat te claimen. Dit is een leerstuk in ontwikkeling; er is nog nauwelijks Nederlandse rechtspraak over. Een prompt is te vergelijken met een opdrachtbeschrijving aan een schilder: de opdrachtgever die zegt "schilder een zonsondergang met twee bomen in olieverf" wordt daarmee zelf nog geen auteursrechthebbende van het schilderij.

Auteursrecht op AI-output ontstaat pas wanneer een menselijke maker het gegenereerde materiaal substantieel bewerkt, herschrijft of combineert, zodanig dat de uiteindelijke vorm de persoonlijke stempel van die mens draagt.

Het risico op inbreuk op andermans rechten

Het omgekeerde risico is minstens zo reëel: inbreuk maken op andermans auteursrecht zonder dat u het weet. Grote taal- en beeldmodellen zijn getraind op zeer grote hoeveelheden data, tot vele miljarden voorbeelden, die grotendeels van het openbare internet afkomstig zijn. Daaronder bevindt zich materiaal dat auteursrechtelijk of merkrechtelijk beschermd is.

Wanneer een model output genereert die te dicht aanschuurt tegen een bestaand beschermd werk, kan de rechthebbende van dat werk aankloppen wegens inbreuk. Het verweer "de AI heeft dit verzonnen" beschermt u daarbij niet. Wie inbreukmakend materiaal openbaar maakt of verhandelt, kan worden geconfronteerd met een verbod en, bij verwijtbaarheid, met een schadevergoeding.

Contractuele bepalingen richting klanten en leveranciers

Veel zakelijke dienstverleners lopen op dit moment risico door verouderde algemene voorwaarden. In veel leveringscontracten staat standaard de garantie dat de geleverde software of content oorspronkelijk is en vrij van rechten van derden.

Als uw ontwikkelaars grote stukken code laten schrijven door AI-assistenten, kunt u die garantie feitelijk niet meer hardmaken.

U kunt geen exclusief auteursrecht overdragen dat wettelijk gezien niet bestaat.

U kunt niet met honderd procent zekerheid uitsluiten dat de trainingsdata van het model een beschermd stuk code bevatte.

Praktische stappen voor contractbeheer

Controleer de voorwaarden van AI-leveranciers. Zakelijke licenties (zoals enterprise-varianten van code-assistenten of LLM-API's) bevatten vaak specifieke vrijwaringen tegen inbreukclaims. Gratis en consumentenversies bieden die vrijwaring doorgaans niet; de voorwaarden verschillen bovendien per aanbieder en wijzigen regelmatig.

Pas algemene voorwaarden en SaaS-overeenkomsten aan. Formuleer helder in welke mate gebruik wordt gemaakt van geautomatiseerde hulpmiddelen en pas de garantiebepalingen rondom intellectueel eigendom hierop aan.

Leg menselijke bewerkingen vast. Bij belangrijke bedrijfsactiva (zoals merknamen, huisstijlen of kernmodules van eigen software) is het verstandig te documenteren welke menselijke creatieve stappen zijn gezet om de bescherming van het auteursrecht veilig te stellen.

Wilt u uw leveringsvoorwaarden of softwarelicenties actualiseren voor het gebruik van AI? REZA Legal analyseert uw contracten en brengt uw juridische positie op orde.