CaseMatcher: geen AI en geen vermeldplicht, asielbesluiten blijven staan

Moest de minister in asielbesluiten vermelden dat het IND-programma CaseMatcher mogelijk is gebruikt, en is dat programma een AI-systeem, een complex algoritme of een black box?

Nee. De rechtbank verklaart de beroepen ongegrond. CaseMatcher is geen AI-systeem, geen complex algoritme en geen black box, maar een eenvoudige zoekfunctie (r.o. 10). Het programma heeft de inhoud van de besluiten niet bepaald en geen instructies gegeven, zodat de minister het gebruik niet hoefde te vermelden (r.o. 12.2).

De beslismedewerker wist niet meer of hij CaseMatcher had gebruikt; de rechtbank gaat er daarom van uit dat het is gebruikt (r.o. 7.1). Op vragen van de rechtbank na de zitting legde de minister uit dat CaseMatcher eerdere zaken toont waarin een zoekterm voorkomt en die rangschikt op datum of relevantie, met een statistische telling van hoe vaak een woord voorkomt en een gewicht per documentsoort; een verklaring namens de eigenaar van de software ondersteunde dat (r.o. 10.1 tot en met 10.3). Het resultaat is logisch herleidbaar (r.o. 10.4). Uit artikel 3:46 Awb volgt een plicht om een algoritme te vermelden als de instructies ervan een deel van de beslissing vormen (r.o. 12.1); dat is hier niet zo (r.o. 12.2). De zoekresultaten zijn geen stukken die de minister op grond van artikel 8:42 Awb moest overleggen (r.o. 12.3). De rechtbank ziet geen sturend effect en geen risico op automation bias: dat bepaalde landen vaker worden afgewezen, kan in de zoekresultaten terugkomen, maar het is aan de IND en haar medewerkers om daar alert op te zijn (r.o. 12.4). Risicobeheersing is voldoende gemotiveerd: beperkte filters, een zoektermenbeleid, een verplichte onlinecursus, logging en een DPIA (r.o. 12.5).

Een eenvoudig zoekhulpmiddel valt volgens deze kamer niet onder de vermeldplicht. Beslissend was dat de minister hier uitlegde hoe het werkt en welke waarborgen er zijn. In Groningen oordeelde dezelfde rechtbank over hetzelfde programma andersom (ECLI:NL:RBDHA:2026:22093), omdat de minister daar die uitleg niet gaf.

Gebruikt u een zoek- of rangschikhulpmiddel bij beslissingen, beschrijf dan in gewone taal wat het doet en wat niet, en houd de waarborgen bij: wie het mag gebruiken, na welke training, wat wordt gelogd, en of er een DPIA is.

Samen met de Groningse uitspraak laat dit zien hoe rechters worstelen met algoritmen bij overheidsbesluiten: niet de techniek alleen beslist, maar of de organisatie de werking aannemelijk kan maken. Hoger beroep bij de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State is mogelijk; een uitspraak daarvan zou de lijn bepalen.